است که این امر سبب بروز احساسات خشم، طرد و شکست می­شود و فرد مصرف­ کننده نیز با انکار مسئولیت خود، مصرف مواد را به گردن دیگر اعضای خانواده می­ اندازد.

با تمرکز پیچیده به فرد معتاد که به صورت «اعتیاد به معتاد» دیده می­شود، فرایند طبیعی خانواده به مشکل برخورده و زمینه تقویت رفتارهای اعتیادی فراهم می­گردد.

 در واقع، مهارتهای خاصی در این خانواده­ ها پرورش می­یابد که از آن جمله به رفتارهای زیر می­توان اشاره کرد:

● آزار و نادیده گرفتن خود

● عدم ابراز احساسات تلنبار شده

● تحمل موقعیت­های غیرقابل تحمل

● تحریف واقعیت­ها و خودفریبی

 این مهارت­ها در کنار شکست ­های متعدد خانواده در درمان اعتیاد باعث می­شود که شکست­ های درمانی را نه به فرد معتاد یا فرایند بیماری بلکه به خودشان نسبت داده و زمینه تقویت افسردگی و افت عزت­نفس را بیش از پیش فراهم آورند. در واقع، اعتیاد می­تواند انواع مشکلات تحصیلی، شغلی، جسمانی، جنسی، روانی، مالی و خانوادگی را به دنبال آورد.

با حفظ و تداوم اعتیاد و دوام کژ­کاری در خانواده هم ­وابسته نقش­های متعددی در چارچوب خانواده شکل می­گیرد که اهم موارد به قرار زیر می­باشد:

رفتارهای میدان­ دهی

 این رفتارها مانع فروپاشی خانواده شده و موقعیت اعتیادی را تقویت می­کند. در واقع در نتیجه این رفتارها فرد معتاد از فرصت رویارو شدن با مشکلات، پیامدها و عوارض مصرف مواد محافظت می­ گردد.

عضو فریادرس

 یکی از اعضای خانواده با حمایت از فرد معتاد و تضمین وی زمینه مصرف مواد را فراهم آورده و از عواقب رفتار نیز فرد معتاد را مراقبت می­ کند.

عضو سپر بلا

 در اغلب موارد سپربلاها کودکان هستند و رفتار آنها به صورتی است که یا مسئولیت­های مورد غفلت والدین را بر عهده می­ گیرند و یا سعی در برآورده کردن نیازهای فراموش شده والدین می­ کنند که به این ترتیب، توجه دیگران را از رفتار و پیامدهای اعمال فرد معتاد، دور می­ سازند.

عضو قهرمان خانواده

 قهرمان سعی بر حفظ آبروی خانوادگی و ارائه تصویری مثبت از خانواده می­کند که در این موارد رفتارهای تقویتی سایر اعضای خانواده نیز این شرایط را تشدید می­ کند، در نتیجه ادامه رفتارهای اعتیادی را برای فرد معتاد امکان­پذیر می­ سازد.

از نقش های ناکارآمد دیگر در خانواده های اعتیادی می ­توان به موارد زیر اشاره کرد (وایتفیلد، 1991):

«فرایند کودک گم­شده

«فرد جوش دهنده

«فرد منطبق

«فرد گله مند

«فرد خانه­ پا

«فرد لودهنده

هيچ فردي نمي‌تواند در خانواده اعتيادي رشد كند و خانواده او را تغيير نداده باشد افرادي كه در خانواده اعتياد زندگي مي‌كنند درون يك گردباد هستند و به هر چيزي كه بدانها كمك مي‌كند تا كنترل خود را به دست آورند، چنگ مي‌زنند محيط آنها به مدت طولاني از كنترل خارج گرديده و در آرزوي كسب ثبات در خانواده هستند.

 هم وابسته ‌ها داراي 4 نشانه اصلي هستند:

1- اشكال در تجربه سطوح مناسب عزت­نفس

2- اشكال در ايجاد مرزهاي سالم خانوادگي

3- اشكال در پذيرفتن و تصديق كردن واقعيت خود

4- اشكال در برآورده كردن نيازهاي مربوط به خود

افراد هم­ وابسته چون مشكلات دردناكي دارند به چيزهاي ديگر غير از مشكل فكر مي‌كنند، مدام پيرامون معتاد در حال حركت هستند و موقعيتهاي غيرقابل تحمل براي ديگران را با توانايي شگفت‌انگيزي تحمل كرده و در زمينه غفلت از خود و آزار خود توان بالايي دارند.

ويژگي­هاي عمده اين افراد شامل موارد زير است:

● احساس گناه و تقصير

● از دست دادن كنترل

● احساس شرم و حيا

● ناتواني در شناختن احساسات خود

● ناتواني در اعتماد به ديگران

● تلاش براي راضي نگه‌داشتن ديگران

● عدم شناخت نيازهاي خود

● احساس بي‌ارزشي